Ministerstwo Klimatu i Środowiska zapowiedziało uruchomienie na przełomie trzeciego i czwartego kwartału 2026 r. nowego programu termomodernizacji budynków edukacyjnych. Operatorem będzie Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, a źródłem finansowania – Fundusz Modernizacyjny.
Budżet programu wynosi 2 mld zł, w tym 1,8 mld zł na dotacje i 200 mln zł na pożyczki. Wsparcie ma obejmować kompleksową modernizację energetyczną, OZE, magazyny energii, wentylację, systemy zarządzania energią oraz wybrane rozwiązania zwiększające dostępność i odporność budynków na zmiany klimatu.
Najważniejsze zastrzeżenie jest dziś następujące: program priorytetowy został zatwierdzony, ale nabór nie został jeszcze formalnie ogłoszony. Nie opublikowano regulaminu, formularza wniosku, pełnej listy załączników ani wiążącego terminu zakończenia naboru. Samorządy mogą więc przygotowywać inwestycje, ale ostateczna weryfikacja projektu będzie możliwa dopiero po opublikowaniu dokumentacji naboru.
Z rozmów WANiR z samorządami wynika, że najważniejsze pytania dotyczą dziś nie samego ocieplenia budynku, lecz wyboru właściwych obiektów i wariantu inwestycji: czy istniejący audyt będzie wystarczający, jak osiągnąć 7 punktów, czy łączyć kilka szkół w jednym projekcie, jak zmieścić się w limicie 2 000 zł/m² oraz jak oddzielić zakres od prac wcześniej finansowanych z KPO lub innych środków publicznych.
Najważniejsze informacje o programie
| Element | Informacja |
|---|---|
| Status | program zatwierdzony; nabór zapowiedziany, ale jeszcze nieogłoszony |
| Budżet | do 2 mld zł: 1,8 mld zł na dotacje i 200 mln zł na pożyczki |
| Beneficjenci | JST oraz inne osoby prawne będące organem prowadzącym szkołę lub placówkę |
| Dotacja | do 49% albo do 85% kosztów kwalifikowanych – zależnie od modelu i punktacji |
| Minimalny efekt energetyczny | co najmniej 30% redukcji zapotrzebowania na energię pierwotną i 25% redukcji zapotrzebowania na energię końcową |
| Punktacja w standardowej ścieżce | minimum 5 z 11 punktów; od 7 punktów możliwa dotacja do 85% |
| Limit kosztu | zasadniczo 2 000 zł kosztów kwalifikowanych na 1 m² powierzchni o regulowanej temperaturze powietrza |
| Tryb | ciągły albo ciągły konkurencyjny; odrębna ścieżka dla projektów ESCO/EPC |
| Okres programu | lata 2026–2030 |
| Planowany start | przełom III i IV kwartału 2026 r. według zapowiedzi Ministerstwa |
Kto będzie mógł złożyć wniosek?
Beneficjentami programu mogą być:
- jednostki samorządu terytorialnego;
- inne osoby prawne będące organem prowadzącym szkołę lub placówkę.
W przypadku szkoły samorządowej wnioskodawcą będzie co do zasady właściwa gmina, powiat albo województwo, a nie szkoła działająca jako jednostka organizacyjna JST.
Program obejmuje budynki szkół i przedszkoli, a także wskazanych w programie placówek kształcenia ustawicznego i zawodowego, branżowych centrów umiejętności, młodzieżowych ośrodków wychowawczych i socjoterapii oraz placówek specjalnych i rewalidacyjno-wychowawczych. Kwalifikowalność należy ocenić oddzielnie dla każdego obiektu, z uwzględnieniem jego funkcji, organu prowadzącego i stanu prawnego nieruchomości.
Dlaczego samo 30% redukcji energii nie wystarczy?
Audyt energetyczny musi wykazać jednocześnie:
- co najmniej 30% redukcji zapotrzebowania na energię pierwotną – EP;
- co najmniej 25% redukcji zapotrzebowania na energię końcową – EK.
Są to warunki dostępu do programu, a nie gwarancja najwyższej dotacji. W standardowym naborze konkurencyjnym projekt będzie dodatkowo oceniany według 11 kryteriów jakościowych:
| Wynik projektu | Konsekwencja |
|---|---|
| 0–4 punkty | projekt nie spełnia minimalnego progu punktowego |
| 5–6 punktów | dotacja może wynieść do 49% kosztów kwalifikowanych |
| 7–11 punktów | dotacja może wynieść do 85% kosztów kwalifikowanych |
To kluczowa zasada programu. Projekt może osiągnąć wymagane oszczędności energii, a mimo to uzyskać tylko 5–6 punktów. W takim przypadku maksymalny poziom dotacji spada z 85% do 49%, co może całkowicie zmienić zdolność samorządu do sfinansowania inwestycji.
Za co można zdobyć 11 punktów?
Każde z poniższych kryteriów daje 1 punkt:
| Kryterium | Wymagany efekt lub rozwiązanie |
|---|---|
| Redukcja energii pierwotnej | redukcja EP powyżej 50% |
| Standard energetyczny | EKH+W nie większe niż 85 kWh/m²/rok; przy kilku budynkach warunek musi spełnić każdy z nich |
| Elektryczne OZE | np. instalacja fotowoltaiczna współpracująca z budynkiem |
| Magazyn energii | magazyn współpracujący z elektrycznym źródłem OZE |
| Sezonowy magazyn energii | rozwiązanie LDES współpracujące z OZE |
| Główne źródło ciepła | wymiana albo modernizacja nieefektywnego źródła |
| Wentylacja mechaniczna | instalacja albo modernizacja kontrolowanej wentylacji, np. z odzyskiem ciepła |
| Monitoring CO₂ | system pomiaru stężenia CO₂ w pomieszczeniach dydaktycznych |
| BMS/EMS | system monitorowania i zarządzania energią oraz instalacjami |
| Dostępność | dodatkowe rozwiązania usuwające bariery dla osób z niepełnosprawnościami |
| Rozwiązania proekologiczne | np. retencja, zielone dachy, nasadzenia, zacienianie lub debetonizacja |
Punktacja powinna być konsekwencją dobrze zaprojektowanej modernizacji, a nie listą przypadkowo dobranych urządzeń. Magazyn energii bez analizy profilu produkcji i zużycia, BMS bez przygotowanej obsługi czy wentylacja bez uwzględnienia kosztów eksploatacji mogą poprawić wynik punktowy, ale pogorszyć wykonalność i trwałość projektu.
W wyniku konsultacji programu próg umożliwiający uzyskanie dotacji do 85% obniżono z proponowanych początkowo 8 do 7 punktów. Wentylacja mechaniczna i monitoring CO₂ pozostały kryteriami punktowymi – nie są obowiązkowe w każdym projekcie, ale powinny zostać świadomie przeanalizowane.
Czy kilka szkół warto połączyć w jeden projekt?
Nie ma jednej właściwej odpowiedzi. Połączenie budynków może zwiększyć skalę przedsięwzięcia i usprawnić zarządzanie, ale może również obniżyć punktację albo opóźnić cały projekt. Przed podjęciem decyzji trzeba porównać dla każdego obiektu:
- możliwy efekt EP i EK;
- wynik w 11 kryteriach;
- powierzchnię ogrzewaną i koszt kwalifikowany na 1 m²;
- stan audytu, dokumentacji i wymaganych pozwoleń;
- źródło ciepła, wentylację, OZE i warunki przyłączeniowe;
- tytuł prawny i wcześniejsze źródła finansowania;
- zakres działalności gospodarczej prowadzonej w obiekcie.
Szczególnego znaczenia nabiera kryterium EKH+W ≤85 kWh/m²/rok, ponieważ przy projekcie wielobudynkowym każdy obiekt musi osiągnąć wymagany poziom, aby projekt otrzymał punkt. Jeden budynek o słabej charakterystyce, wysokich kosztach lub ograniczeniach konserwatorskich może więc wpłynąć na wynik całego pakietu.
Dokładne zasady łączenia obiektów oraz sposób liczenia limitu kosztów przy kilku budynkach powinien rozstrzygnąć regulamin naboru. Do tego czasu warto przygotować odrębną kartę techniczną i finansową każdego obiektu.
Limit 2 000 zł/m² może zdecydować o wykonalności projektu
W standardowej ścieżce koszt kwalifikowany w przeliczeniu na powierzchnię o regulowanej temperaturze powietrza nie może przekroczyć 2 000 zł/m². Zgłoszony podczas konsultacji postulat podwyższenia tego limitu do 2 500 zł/m² nie został przyjęty.
Limit nie określa maksymalnej wartości całej inwestycji. Projekt może kosztować więcej, ale wydatki przekraczające kwalifikowalny pułap trzeba będzie pokryć poza dotacją. Dlatego już na etapie audytu należy policzyć:
- powierzchnię o regulowanej temperaturze;
- koszty kwalifikowane i niekwalifikowane;
- koszt kwalifikowany na 1 m²;
- wkład własny przy wariancie 49% i 85% dotacji;
- rezerwę na wzrost cen i wyniki postępowania przetargowego.
Program wskazuje, że limit 2 000 zł/m² nie obowiązuje w formule ESCO/EPC. Pozostałe szczegóły jego stosowania należy potwierdzić po opublikowaniu regulaminu.
Dotacja, pożyczka i formuła ESCO/EPC
Program przewiduje wsparcie w formie dotacji oraz pożyczki. Najważniejsze warianty przedstawiają się następująco:
| Wariant | Maksymalny poziom wsparcia |
|---|---|
| Standardowy projekt z 7–11 punktami | dotacja do 85% kosztów kwalifikowanych |
| Standardowy projekt z 5–6 punktami | dotacja do 49% kosztów kwalifikowanych |
| Projekt ESCO/EPC | dotacja do 49%; brak oceny według 11 kryteriów i brak limitu 2 000 zł/m² |
| Projekt likwidujący nieefektywne źródło ciepła na stałe paliwo kopalne | dotacja do 85% bez oceny według kryteriów punktowych |
Pożyczka może uzupełnić finansowanie dotacyjne do 85% kosztów kwalifikowanych. W przypadku projektów ESCO/EPC oraz inwestycji likwidujących nieefektywne źródła ciepła na stałe paliwa kopalne dotacja i pożyczka mogą łącznie pokryć do 100% kosztów kwalifikowanych.
Nie oznacza to 100% dotacji. Pożyczka jest zwrotna, oprocentowana według stałej stopy 1%, udzielana na okres do 15 lat, z możliwością karencji w spłacie kapitału do 12 miesięcy od zakończenia inwestycji. Nie podlega umorzeniu.
Formuła ESCO/EPC może być rozważana tam, gdzie samorząd chce powiązać rozliczenie wykonawcy z osiągniętym efektem energetycznym. Wymaga jednak dobrze przygotowanej umowy, metody pomiaru oszczędności, podziału ryzyk i analizy wieloletnich zobowiązań. Nie powinna być wybierana wyłącznie ze względu na brak limitu 2 000 zł/m².
Audyt energetyczny wyznacza zakres projektu
Zakres modernizacji i wydatki wpływające na efekt energetyczny muszą wynikać z audytu energetycznego ex-ante. Może on uzasadniać między innymi:
- ocieplenie przegród i wymianę stolarki;
- modernizację ogrzewania, ciepłej wody, wentylacji, chłodzenia i oświetlenia;
- wymianę albo modernizację źródła ciepła zgodną z warunkami programu;
- instalacje OZE i współpracujące z nimi magazyny energii;
- systemy BMS/EMS;
- dokumentację techniczną, nadzór oraz niezbędne prace towarzyszące;
- audyt ex-post i badania potwierdzające osiągnięty efekt.
Dodatkowe elementy niewynikające bezpośrednio z audytu mogą stanowić do 15% kosztów kwalifikowanych, jeżeli realizują szersze cele Europejskiego Zielonego Ładu. Mogą obejmować m.in. poprawę dostępności, retencję, zielone dachy, zacienianie, nasadzenia, debetonizację lub inne rozwiązania adaptacyjne.
Za niekwalifikowalne albo szczególnie ryzykowne należy uznać m.in. źródła ciepła wykorzystujące paliwa kopalne, odzyskiwalny VAT, remonty i wyposażenie niezwiązane z efektem energetycznym, wydatki poniesione poza okresem kwalifikowalności oraz koszty sfinansowane wcześniej z innych środków publicznych.
Posiadany audyt nie zawsze będzie gotowy do wykorzystania. Dokument przygotowany na potrzeby wcześniejszego konkursu może nie obejmować wymaganych wskaźników, aktualnych cen, kryteriów punktowych albo nowych rozwiązań technicznych. Dlatego powinien zostać najpierw oceniony, a następnie – jeśli to konieczne – zaktualizowany. Po zakończeniu inwestycji obowiązkowy będzie audyt ex-post potwierdzający osiągnięty efekt.
Co trzeba sprawdzić przed ogłoszeniem naboru?
1. Gotowość techniczną
Należy zebrać audyty, dane o zużyciu energii, dokumentację techniczną i informacje o obecnym źródle ciepła, wentylacji, OZE oraz stanie przegród. Dla każdego budynku trzeba przygotować wariant minimalny oraz wariant pozwalający osiągnąć co najmniej 7 punktów.
2. Wykonalność finansową
Kosztorys powinien rozdzielać koszty kwalifikowane, niekwalifikowane i dodatkowe elementy objęte limitem 15%. Trzeba policzyć limit 2 000 zł/m² oraz wkład własny zarówno przy 49%, jak i 85% dotacji. Uzyskanie 85% wsparcia nie powinno być przyjmowane jako założenie bazowe przed zakończeniem analizy punktowej.
3. Stan formalny i prawny
Wnioskodawca powinien posiadać prawo do dysponowania całym obiektem i gruntem objętym inwestycją. Trzeba również sprawdzić wymagane pozwolenia, uzgodnienia konserwatorskie, kwestie VAT oraz działalność gospodarczą w budynku. Jeżeli szkoła odpłatnie wynajmuje salę gimnastyczną lub inne pomieszczenia, należy wykazać, że udział działalności gospodarczej nie przekracza dopuszczalnego poziomu 20% rocznej wydajności infrastruktury.
4. Brak podwójnego finansowania
Jeżeli budynek korzystał wcześniej z KPO, programu regionalnego lub innego źródła publicznego, trzeba sporządzić matrycę wcześniejszych wydatków i efektów. Nowy projekt może dotyczyć tego samego obiektu, ale nie może ponownie finansować tych samych robót, urządzeń ani kosztów.
5. Wymagania środowiskowe i trwałość
Program wymaga ekspertyzy ornitologicznej i chiropterologicznej albo zobowiązania do jej dostarczenia przed rozpoczęciem prac. Warto rozpocząć ocenę odpowiednio wcześnie, ponieważ badania mogą zależeć od sezonu. Trzeba też zaplanować pięcioletnią trwałość projektu, serwis urządzeń, koszty eksploatacji oraz gromadzenie danych potrzebnych do audytu ex-post.
Najważniejsze ryzyka projektu
| Ryzyko | Jak je ograniczyć? |
|---|---|
| Audyt potwierdza tylko minimalny efekt | przygotować kilka wariantów zakresu i przeprowadzić symulację wszystkich 11 kryteriów |
| Projekt zdobywa tylko 5–6 punktów | ocenić punktację przed zatwierdzeniem audytu i kosztorysu |
| Koszt przekracza 2 000 zł/m² | wcześnie rozdzielić koszty kwalifikowane i niekwalifikowane oraz zabezpieczyć dodatkowe środki |
| Jeden budynek osłabia cały pakiet | ocenić każdy obiekt oddzielnie przed decyzją o wspólnym wniosku |
| Zakres pokrywa się z wcześniejszym projektem | przygotować matrycę podwójnego finansowania dla każdego budynku |
| Dodatki punktowe są nieuzasadnione | sprawdzić efekt, koszty eksploatacji i możliwości obsługi każdego systemu |
| Brakuje tytułu prawnego lub uzgodnień | zweryfikować nieruchomości, pozwolenia i ochronę konserwatorską przed złożeniem wniosku |
| Prace lub koszty rozpoczynają się zbyt wcześnie | ustalić harmonogram dopiero po analizie regulaminu i zasad kwalifikowalności |
Jak przygotować samorząd do naboru?
Przed ogłoszeniem konkursu warto wykonać pięć działań:
- sporządzić listę wszystkich budynków edukacyjnych wymagających modernizacji;
- zebrać audyty, dane energetyczne, dokumentację, kosztorysy i informacje o wcześniejszych dotacjach;
- przygotować kartę gotowości oraz symulację punktową każdego budynku;
- porównać wariant 49%, wariant 85% i – jeżeli jest zasadny – model ESCO/EPC;
- wybrać portfel obiektów, który łączy najlepszy efekt energetyczny, punktację, gotowość dokumentacyjną i realny wkład własny.
Po ogłoszeniu naboru trzeba ponownie sprawdzić całą koncepcję: terminy, alokację, sposób składania wniosku, zasady łączenia budynków, metodę liczenia limitu, pełną listę załączników oraz warunki rozpoczęcia i rozliczania inwestycji.
Jak WANiR może wesprzeć przygotowanie projektu?
W tym programie przygotowanie wniosku powinno rozpocząć się od wyboru właściwych budynków i wariantu inwestycji, a nie od przepisywania istniejącego audytu do formularza.
Wsparcie WANiR może obejmować:
- ocenę kwalifikowalności wnioskodawcy i obiektów;
- przygotowanie kart gotowości budynków oraz symulacji punktacji;
- ocenę i koordynację aktualizacji audytów energetycznych;
- analizę limitu kosztów, wkładu własnego i wcześniejszych źródeł finansowania;
- koordynację dokumentacji technicznej, kosztowej, prawnej i środowiskowej;
- przygotowanie wniosku oraz wsparcie w zamówieniach, realizacji, rozliczeniu i audycie ex-post.
Rezultatem pierwszej analizy powinna być jednoznaczna odpowiedź: które budynki są kwalifikowalne, ile punktów może uzyskać projekt, czy realna jest dotacja do 85%, jakich dokumentów brakuje i jaki wkład własny należy zabezpieczyć.
Sprawdźcie gotowość szkół do naboru Funduszu Modernizacyjnego
Do pierwszej analizy przygotujcie listę budynków, posiadane audyty, powierzchnię ogrzewaną, dane o zużyciu energii, opis źródła ciepła, informacje o wcześniejszych inwestycjach oraz wstępny budżet. Na tej podstawie można wybrać najlepszy portfel obiektów i zaplanować działania przed ogłoszeniem naboru.
Najczęściej zadawane pytania
Czy nabór jest już otwarty?
Nie. Zatwierdzono program priorytetowy, ale nie opublikowano jeszcze regulaminu, formularza ani wiążących dat składania wniosków. Ministerstwo zapowiedziało start na przełom III i IV kwartału 2026 r.
Czy dotacja w wysokości 85% jest gwarantowana?
Nie. Standardowy projekt musi zdobyć co najmniej 7 z 11 punktów. Wynik 5–6 punktów pozwala ubiegać się o dotację do 49%, a wynik poniżej 5 punktów nie spełnia minimalnego progu.
Czy posiadany audyt energetyczny wystarczy?
Może stanowić podstawę, ale wymaga sprawdzenia pod kątem aktualności danych, metodologii, wskaźników EP i EK, kryteriów punktowych oraz instrukcji, która zostanie opublikowana z dokumentacją naboru.
Czy kilka szkół można połączyć w jednym wniosku?
Program odnosi się do inwestycji obejmujących budynek lub budynki. Dokładne zasady określi regulamin. Przed połączeniem trzeba ocenić każdy obiekt osobno, ponieważ jeden słabszy budynek może obniżyć punktację lub zwiększyć ryzyko całego projektu.
Czy można finansować fotowoltaikę i magazyn energii?
Tak, jeżeli są uzasadnione technicznie i spójne z audytem. Elektryczne OZE, magazyn energii oraz sezonowy magazyn energii są odrębnymi kryteriami punktowymi.
Czy wcześniejsza termomodernizacja z KPO wyklucza budynek?
Nie automatycznie. Nowy projekt musi mieć odrębny zakres i efekt, a te same koszty nie mogą zostać sfinansowane ponownie.
Czy odpłatny wynajem sali gimnastycznej wyklucza projekt?
Nie automatycznie. Trzeba jednak obliczyć udział działalności gospodarczej w całkowitej rocznej wydajności infrastruktury i wykazać, że nie przekracza dopuszczalnego poziomu.
Czy można rozpocząć prace przed złożeniem wniosku?
Program nie pozwala finansować inwestycji zakończonej przed złożeniem wniosku i wskazuje okres kwalifikowalności od 1 listopada 2026 r. Szczegółowe zasady dotyczące rozpoczęcia prac, zamówień i ponoszenia kosztów trzeba potwierdzić w regulaminie.
Źródła i aktualność
Artykuł opracowano na podstawie zatwierdzonego programu priorytetowego „Poprawa efektywności energetycznej budynków edukacyjnych”, ramowego katalogu kosztów, kryteriów wyboru, wyników konsultacji programu oraz informacji Ministerstwa Klimatu i Środowiska. Uwzględniono również pytania pojawiające się podczas rozmów WANiR z samorządami przygotowującymi inwestycje termomodernizacyjne.
- NFOŚiGW – oficjalna strona programu i zatwierdzony program priorytetowy
- Ministerstwo Klimatu i Środowiska – kolejne 2 mld zł na zieloną transformację szkół i przedszkoli
- Ministerstwo Klimatu i Środowiska – program termomodernizacji szkół i przedszkoli
Autor: Jakub Michałowski
Redakcja: zespół WANiR
